{"id":994,"date":"2022-09-20T12:03:48","date_gmt":"2022-09-20T07:03:48","guid":{"rendered":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/?p=994"},"modified":"2022-09-20T12:03:48","modified_gmt":"2022-09-20T07:03:48","slug":"majburiy-kochirish-tengsizlik-va-ijtimoiy-mojarolarga-olib-keladi-huquq-faollari-ozbekistonda-euh-boyicha-hisobot-taqdim-etdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/uz\/994\/","title":{"rendered":"Majburiy ko\u2018chirish tengsizlik va ijtimoiy mojarolarga olib keladi: huquq faollari O\u2018zbekistonda EUH bo\u2018yicha hisobot taqdim etdi"},"content":{"rendered":"

Huquq himoyachilari O\u2018zbekiston tomonidan Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to\u2018g\u2018risidagi xalqaro paktning (IIMHXP) 4, 11 va 15-moddalari 2-qismi ijrosi yuzasidan muqobil tematik hisobot ishlab chiqdi. Xususan, BMTning Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar qo\u2018mitasining (IIMHQ) 2021-yil fevraldagi 71-sessiyasida O\u2018zbekistonning 6-ma\u2019ruzasi va so\u2019rovlar ro\u2018yxatiga berilgan javoblar bo\u2018yicha ko\u2018rib chiqilishi uchun O\u2018zbekiston tomonidan etarli uy-joy huquqiga (EUH) rioya etilishi to\u2018g\u2018risida masalalar.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Hisobot O\u2018zbekistondagi ko\u2018chirilishlarga bag\u2019ishlangan bo\u2019lib, u inson huquqlarini kamsitmaslik va qonuniy himoyalanish bo\u2018yicha masalalarni o\u2019z ichiga oladi va to\u2018rt qismdan iborat.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Birinchi qismda O’zbekistonda mulk huquqlarining buzilishi haqida so’z boradi (IIMHQ 11-modda); ikkinchisi \u2013 O\u2018zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligi normalarini buzilishi; uchinchi qism 2018 yildan 2021 yilgacha bo’lgan davrda, xususan, fojiali oqibatlarga olib kelgan, davlat organlari tomonidan tijorat ehtiyojlari foydasiga ommaviy ko’chirishlar, nogironlarning uy-joy huquqini buzish bilan bog’liq aniq holatlarga bag’ishlangan. To\u2018rtinchi va yakuniy qismda fuqarolarning tegishli uy-joyga bo\u2018lgan huquqlari buzilishining oldini olish bo\u2018yicha huquq himoyachilarining tavsiyalari keltirilgan.<\/p>\n

 <\/p>\n

O’zbekiston mulk huquqini buzmoqda (IIMHXP 11-modda)<\/h3>\n

 <\/p>\n

Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to\u2018g\u2018risidagi xalqaro paktning 11-moddasida shunday deyilgan:<\/p>\n

    \n
  1. Ushbu Paktda ishtirok etuvchi davlatlar har kimning o’zi va oilasi uchun munosib turmush darajasi, shu jumladan, etarli oziq-ovqat, kiyim-kechak va uy-joy bilan ta’minlash hamda yashash sharoitlarini doimiy ravishda yaxshilash huquqini tan oladilar. Ishtirokchi davlatlar erkin rozilik asosidagi xalqaro hamkorlikning bu boradagi muhimligini e’tirof etgan holda, ushbu huquqning amalga oshirilishini ta’minlash uchun tegishli choralarni ko’radilar.<\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n

    So\u02bbnggi paytlarda O\u02bbzbekistonda inson huquqlarining buzilishi holatlari ko\u02bbpayib bormoqda, ular uy-joylarni noqonuniy buzish, majburiy ko\u02bbchirish, uy-joy mulkdorlarining roziligisiz tortib olish bilan bog\u02bbliq\u201d, — deyiladi xabarda.<\/p>\n

     <\/p>\n

    Hisobot mualliflari ta\u2019kidlashicha, majburiy ko\u2018chirish tengsizlik, ijtimoiy ziddiyat, segregatsiyaga olib keladi va aholining eng kambag\u2018al, ijtimoiy va iqtisodiy jihatdan zaif va marginal guruhlariga, ayniqsa ayollar, bolalar, ozchiliklar va nogironlarga doimo ta\u2019sir qiladi.<\/p>\n

     <\/p>\n

    \u201cAdliya vaziri o\u2018rinbosari Akbar Toshqulov 2016-2020-yillarda sodir etilgan huquqbuzarliklar haqida quyidagi ma\u2019lumotlarni taqdim etdi:<\/p>\n

      \n
    • 846 ta ogohlantirishsiz buzish;<\/li>\n
    • 1388 ta ogohlantirish muddatlariga rioya etmagan holda buzish holatlari;<\/li>\n
    • oldindan baholanmagan 1244 ta buzish;<\/li>\n
    • 430 ta tovon to\u2019lovisiz buzish.<\/li>\n<\/ul>\n

      2016-2019-yillarda davlat va jamoat ehtiyojlari uchun 6 479 ta xususiy mulk obyekti yo\u2018q qilindi, to\u2018lanmagan tovon puli 335,6 milliard so\u2018mga (31,6 million dollar) yetdi. 2020-yilda jami 99,4 milliard so\u2018m (9,4 million dollar) kompensatsiya evaziga 263 ta obyekt buzildi.<\/p>\n

      \u201c2020-2021-yillarda faqat Toshkent shahrida 30 nafar mulkdorga yer uchastkalarining davlat va jamoat ehtiyojlari uchun olib qo\u2018yilishi munosabati bilan yetkazilgan zarar uchun tovon puli to\u2018lanmagan\u201d, \u2014 deyiladi xabarda.<\/p>\n

       <\/p>\n

      madaniy meros<\/h4>\n

      Shuningdek, buzib tashlash va qurilish ishlari o\u2018zbek xalqining madaniy merosga bo\u2018lgan huquqini (IIMHQ 15-modda) va sog\u2018lom atrof-muhitni muhofaza qilish huquqini buzayotgani ta\u2019kidlanadi (IIMHQ 11-modda).<\/p>\n

      Toshkentning tarixiy qismidagi yodgorliklarning buzilishi o\u2018zbek xalqining turmush tarzi va madaniyatiga oid qimmatli dalillarni yo\u2018q qiladi.<\/p>\n

      Hisobotda madaniy merosning yo\u2018q qilinishi bilan bog\u2018liq bir qancha holatlar keltirilgan.<\/p>\n

        \n
      • Masalan, 2007 yil 2 avgustda Toshkent shahrining sobiq hokimi Abduqahar To\u2018xtayev 300 ga yaqin obyektni madaniy meros ob\u2019ektlari ro\u2018yxatidan chiqarib tashladi. 19-asr va 20-asr boshlarida qurilgan bir qator bino va inshootlar, shuningdek, bog\u02bblar, xiyobonlar va hatto Toshkent botanika bog\u02bbi ham o\u02bbzining konservativ maqomini yo\u02bbqotgan. Ba’zi binolar allaqachon buzib tashlangan, ko’plab maydonlar va bog’lar kesilgan, ko’llar quritilgan, bo’sh qolgan hududda savdo ob’ektlari qurilmoqda.<\/li>\n
      • Shuningdek, 2017-yil iyul oyida Toshkent hokimiyati hech qanday tushuntirishlarsiz birdaniga Energetika va avtomatlashtirish institutini buzib tashladi. U 1915 yilda qurilgan. Buzilganidan keyin bu joy uch yil bo’sh yotdi.<\/li>\n
      • Shu bilan birga, 2019-yilning noyabr oyida Toshkent shahar hokimligi tomonidan Parkent 2 ko\u2018chasidagi Harbiy shaharcha: tarixiy uylar ansambli vayron qilingan edi.<\/li>\n
      • Hisobotda Amir Temur ko\u2018chasidagi 45-uyning va Bobur ko\u2018chasidagi 7-sonli uy tarixi ham berilgan. Bu binolar o’tgan asrning boshlarida avangard uslubida qurilgan. Hisobot mualliflarining fikricha, ular qandaydir tijorat loyihasini amalga oshirish uchun hokim qarori bilan yo\u2018q qilinishi kerak. Sud jarayonida va ijtimoiy tarmoqlardagi ko\u2018plab nashrlardan so\u2018ng, ekspert xulosasiga ko\u2018ra, ushbu binolar milliy meros ob\u2019yekti sifatida e\u2019tirof etildi, shuning uchun buzib tashlanmaydi.<\/li>\n
      • Yoki Samarqanddagi Universitet xiyoboni kengayishi tarixi. Hisobot mualliflarining ta\u02bckidlashicha, munitsipalitet universitet hududini kengaytirish va 15 ta xususiy uyni buzishni rejalashtirgan. To’rtta uy buzildi. Bu shaharning tarixiy qismining markazi bo’lib, u erda YuNESKO ruxsatisiz katta o’zgarishlarga yo’l qo’yilmaydi, ammo buzish va boshqa ishlar olib borilmoqda. Universitet kampusini kengaytirish bo’yicha rasmiy hujjat hali ham amal qiladi.<\/li>\n<\/ul>\n

        <\/h4>\n

        Ecologiya<\/h4>\n

        \u201cO\u02bbzbekistonda so\u02bbnggi yillardagi jadal qurilish ishlari unchalik kuchli bo\u02bblmagan shamollarda ham havoga ko\u02bbtariladigan ko\u02bbp miqdorda qum va chang hosil bo\u02bblishiga olib keldi. Toshkentda havo sifati indeksi (AQI) qo\u2018shni davlatlar poytaxtlariga qaraganda ancha past. 2021-yilda faqat bir necha kun davomida «havo sifati yaxshi» bo’ldi. O\u2018zbekiston Sog\u2018liqni saqlash vazirligi tez yordam xizmatiga nafas qisilishidan shikoyat qilganlar ko\u2018payganini ma\u2019lum qildi\u201d.<\/p>\n

        O’zbekiston shaharlarida hayot sifatining yomonlashuvining omillaridan biri bu betartib qurilishlar. Huquq himoyachilarining ta\u2019kidlashicha, hokimliklar va qurilish firmalari ko\u2018p qavatli uylar orasidan keng hovlilar topib, unga ko\u2018p qavatli uylarni tiqiltirib qurishga harakat qilmoqda. Bu juda qulay va foydali: butun infratuzilma allaqachon mavjud va hech kimni boshqa joyga ko’chirish kerak emas. Biroq, bunday mahallalar aholisi norozilik bildirmoqda, chunki qurilishning o’zi ham, tayyor bino ham ularning etarli uy-joyga bo’lgan huquqlarini buzadi, shu jumladan, ekologik talablar ham buzilmoqda. Bundan tashqari, bunday qurilishlar O\u2018zbekistonning amaldagi qonunchiligining barcha tegishli qoidalarini buzadi.<\/p>\n

         <\/p>\n

        Statistika mavjud emas<\/h4>\n

        Davlat darajasida buzilishlar bo\u2019yicha statistikasi mavjud emas va buning mumkin bo’lgan sabablari quyidagilardan iborat:<\/p>\n

          \n
        • Hokimlarning qurilish uchun yer maydoni ajratish to\u2018g\u2018risidagi qarorlari hokimliklar veb-saytlarida e\u2019lon qilinmaydi. Shunday qilib, kuzatuv mexanizmlari mavjud emas.<\/li>\n
        • Hokimlarning yer uchastkalarini ajratish to\u2018g\u2018risidagi qarorlarida buziladigan binolar to\u2018g\u2018risida aniq ma\u2019lumotlar mavjud emas; ular faqat ob\u2019ektning taxminiy joylashuvi va hajmini ko’rsatadi. Quruvchi firmalar va kadastr organlari buziladigan binolar va kvartiralarni, shuningdek, qarorlar qabul qilingandan so’ng uylarini yo’qotgan oilalarni aniqlaydilar. Bu ma’lumotlar ham e’lon qilinmaydi.<\/li>\n
        • Hech bir davlat idorasi buzilish ma\u2019lumotlarini e\u2019lon qilishdan manfaatdor emas.<\/li>\n
        • Adolatsiz buzish haqidagi ma’lumotni faqat o’z uylari uchun faol kurashayotgan, Internetda e’lon qilgan va jurnalistlarni jalb qilgan jabrlanuvchilardan olish mumkin.<\/li>\n<\/ul>\n

           <\/p>\n

          \u201cKo\u02bbchirish shahar yoki tuman hokimligi tomonidan tadbirkorlar va quruvchi firmalarga turli tijorat loyihalari, asosan, ko\u02bbp qavatli uy-joy, mehmonxona, savdo-ko\u02bbngilochar markazlar, tadbirkorlik sub\u02bcyektlarini qurish uchun yer uchastkalari ajratilgan qarorlar asosida amalga oshiriladi. Ushbu qarorlar ushbu uchastkalarda odamlar allaqachon o’z uylarida yashayotganiga va ayrim faoliyat ko’rsatayotgan korxonalar va boshqa savdo ob’ektlari joylashganligiga qaramasdan chiqariladi.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Hokimlar bunday qarorlarni aholining yoki tijorat ob’ektlarining egalarining roziligisiz qabul qiladilar. Odamlar o\u2018zlarining hayotiy afzalliklariga (ish, maktab, qarindosh-urug\u2018larga yaqinlik, ekologik zona va boshqalar) ko\u2018ra tanlagan uylarini tark etishlari kerakligi bilan duch kelishmoqda\u201d, \u2014 deyiladi hisobotda.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Mualliflarning fikriga ko’ra, maqsadi o’z loyihasidan maksimal foyda olish bo’lgan quruvchi firmalarning haqida alohida eslatib o’tiladi, ular turar-joyning o’zi, ko’chatlar va hatto ma’naviy zarar uchun normal tovon to’lashni xohlamaydilar. Taklif etilgan shartlarga rozi bo’lmagan turar-joy yoki noturarjoy ko’chmas mulk egalari qarshi quruvchi firmalar ko’chirish to’g’risida sudga da’vo qilmoqdalar. Garchi qonun xususiy uy-joydan majburan chiqarib yuborishni taqiqlagan bo’lsa-da, sudyalar qonunning ba’zi qoidalarini izohlab, majburan ko’chirish to’g’risida qaror qabul qilishadi. Sudyalar jamoat va davlat ehtiyojlari uchun buzishni tartibga soluvchi qonunlarni keltiradilar. Biroq, ko’pincha buzish yangi qurilgan kvartiralarni sotish va undan keyingi foyda uchun tijorat tuzilmasi tomonidan amalga oshiriladi. Bu buzishlar O\u2018zbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan jamoat ehtiyojlarining to\u2018liq ro\u2018yxatiga kirmaydi.<\/p>\n

          Majburiy ko\u2018chirish bo\u2018yicha hokimliklar ko\u2018pincha quruvchi firmalari bilan birgalikda da\u2019vogar sifatida harakat qiladi, ya\u2019ni davlat tuzilmasi fuqarolarga, ayniqsa aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamiga qarshi tijorat firmalari tomonida turadi, bu esa tomonlarning protsessual imkoniyatlarini yanada tengsizlashtiradi.<\/p>\n

           <\/p>\n

          O\u2018zbekiston qonunchiligi normalarini buzilishi<\/h3>\n

           <\/p>\n

          Ma\u02bcruza mualliflari amaldagi O\u02bbzbekiston qonunchiligining muayyan normalari buzilishi holatlarini keltirmoqda.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Xususan, O\u2018zbekiston Respublikasining 2012-yil 24-sentabrdagi \u201cXususiy mulkni himoya qilish va mulkdorlar huquqlarining kafolatlari to\u2018g\u2018risida\u201dgi qonunining 2-moddasiga muvofiq \u201cXususiy mulk daxlsiz va davlat himoyasidadir. Mulkdor faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibdagina o\u2018z mol-mulkidan mahrum etilishi mumkin\u201d.<\/p>\n

           <\/p>\n

          O\u2018zbekiston Fuqarolik Kodeksida: «Mulk huquqi daxlsizdir va qonun bilan himoya qilinadi. Mulkning daxlsizligi mulkdorga qarshi turuvchi har qanday shaxs tomonidan mulk huquqini buzmaslikni nazarda tutadi. Mulkdorning mol-mulkini olib qo\u2018yish, shuningdek, uning huquqlarini cheklashga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda yo’l qo’yiladi\u201d.<\/p>\n

           <\/p>\n

          O\u2018zbekiston Respublikasining \u201cXususiy mulkni himoya qilish va mulkdorlar huquqlarining kafolatlari to\u2018g\u2018risida\u201dgi Qonunining 2-moddasida: \u201cXususiy mulk daxlsiz va davlat himoyasidadir. Mulkdor faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibdagina o\u2018z mol-mulkidan mahrum etilishi mumkin\u201d.<\/p>\n

           <\/p>\n

          \u201cO\u2018zbekiston Respublikasida mulkchilik to\u2018g\u2018risida\u201dgi Qonunning muqaddimasidan boshlab, \u201cO\u2018zbekiston Respublikasida mulk daxlsizdir. Har bir shaxs mulkdor bo\u2018lishga haqli. O\u2018zbekiston Respublikasida iqtisodiyotning samarali amal qilishiga va xalq farovonligining o\u2018sishiga imkoniyat yaratuvchi har qanday shakldagi mulkchilik bo\u2018lishiga ruxsat beriladi. Mulkchilikning hamma shakllari daxlsiz bo\u2018lishiga va ularning rivojlanishi uchun teng sharoit yaratilishiga qonun kafolat beradi. O\u2018zbekiston Respublikasi mulkdorga qarashli bo\u2018lgan mol-mulkni saqlash va ko\u2018paytirib borish uchun barcha zarur sharoitlarni yaratib beradi».<\/p>\n

           <\/p>\n

          Mazkur qonunning 1-moddasiga asosan «O\u2018zbekiston Respublikasida mulkiy huquq tan olinadi va qonun bilan muhofaza etiladi. Mulkdor o\u2018z mol-mulkiga nisbatan qonunga zid bo\u2018lmagan har qanday xatti-harakatlarni qilishga haqlidir. U mulkdan qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan har qanday xo\u2018jalik yoki boshqa faoliyatni amalga oshirishda foydalanishi mumkin. O\u2018zbekiston Respublikasi barcha mulk shakllarining teng huquqliligini va huquqiy himoyasini kafolatlaydi\u00bb.<\/p>\n

          Xususiy mulk daxlsizdir va davlat tomonidan himoya qilinadi. Mulkdor o’z mol-mulkidan qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibdagina mahrum etilishi mumkin. O\u2018zbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan hollarni istisno etganda, mol-mulkni ko\u2018paytirishni cheklashga hamda uni majburan tortib olishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi. O\u2018zbekiston Respublikasining va boshqa davlatlarning yuridik hamda jismoniy shaxslariga mulkiy huquqlarini himoya qilishda O\u2018zbekiston Respublikasi teng sharoitlar yaratib beradi. Mulkdor o\u2018zga shaxs tomonidan qonunga xilof ravishda egallab olingan mol-mulkini O\u2018zbekiston Respublikasi fuqarolik qonunchiligiga muvofiq talab qilib qaytarib olish huquqiga egadir. Mulkiy huquqni himoya qilish sud tomonidan amalga oshiriladi.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Mulkdorga qarashli uy, boshqa binolar, inshootlar, dov-daraxtlar joylashgan yer uchastkasini olib qo\u2018yish haqida qaror qabul qilinishi munosabati bilan yoki davlat idorasining mulkdor mol-mulkini bevosita olib qo\u2018yishga qaratilmagan boshqa qarori munosabati bilan mulkdorning huquqini to\u2018xtatib qo\u2018yishga faqat O\u2018zbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibdagina yo\u2018l qo\u2018yiladi. Bunda mulk huquqi to\u2018xtatilishi oqibatida yetkazilgan zarar mulkdorga batamom to\u2018lanadi. Mulkdor norozi bo\u2018lgan taqdirda nizo sud tomonidan hal etilmagunicha, mulk huquqining to\u2018xtatilishiga olib boradigan qaror amalga oshirilishi mumkin emas. Mulkdorga yetkazilgan zararni qoplash bilan bog\u2018liq barcha masalalar ham nizoni ko\u2018rib chiqish jarayonida hal etiladi. Mulkdor mol-mulkining davlat tomonidan olib qo\u2018yilishiga mulkdorning majburiyatlari bo\u2018yicha haq undirish shu mulkka qaratilgan taqdirdagina O\u2018zbekiston Respublikasi qonunlarida ko\u2018zda tutilgan hollarda va tartibda, shuningdek rekvizitsiya va musodara tartibida yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Tabiiy ofatlar, falokatlar, yuqumli kasalliklarning tarqalishi, hayvonlarda kasallikning keng yoyilishi va favqulodda ro\u2018y beradigan boshqa holatlarda mol-mulk davlat hokimiyati idoralarining qaroriga binoan jamiyat manfaatlarini ko\u2018zlagan holda mulkdordan O\u2018zbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va shartlar bilan majburiy tarzda olib qo\u2018yilishi (rekvizitsiya qilinishi) mumkin va unga mulkning qiymati to\u2018lanadi. O\u2018zbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida ko\u2018zda tutilgan hollarda sudning qaroriga binoan mol-mulk musodara qilinishi mumkin.<\/p>\n

          Davlat boshqaruvi idorasi yoki davlat hokimiyati mahalliy idorasi tomonidan qonunga xilof bo\u2018lgan hujjatning qabul qilinishi natijasida mulkdorning va boshqa shaxslarning o\u2018zlariga qarashli mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish yoki uni tasarruf etish borasidagi huquqlari buzilgan taqdirda bunday hujjat mulkdorning yoki huquqi buzilgan shaxsning da\u2019vosiga binoan sud tomonidan haqiqiy emas, deb topiladi.<\/p>\n

          Mazkur hujjatlarni chiqarish oqibatida fuqarolarga, tashkilotlar va boshqa shaxslarga yetkazilgan zararlar tegishli hokimiyat yoki boshqaruv organi ixtiyoridagi mablag\u2018 hisobidan to\u2018la-to\u2018kis qoplanishi shart.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Davlat organlari mulkdorning hamda ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatib o\u2018tilgan shaxslarning o\u2018z mol-mulkiga egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etishdan iborat huquqlarini amalga oshirishiga qonunga xilof ravishda aralashganlik oqibatida yetkazilgan zarar uchun ushbu Qonunning 35-moddasida nazarda tutilgan hajmda mulkiy javobgar bo\u2018ladilar.<\/p>\n

           <\/p>\n

          O\u2018zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 206-moddasida quyidagilar nazarda tutilgan:<\/p>\n

           <\/p>\n

          Davlat organining mulkdorning mol-mulkini olib qo\u2018yishga bevosita qaratilmagan qarori munosabati bilan, shu jumladan mulkdorga qarashli uy, boshqa imoratlar, inshootlar yoki ekinlar joylashgan yer uchastkasini olib qo\u2018yish to\u2018g\u2018risidagi qarori munosabati bilan mulk huquqining bekor qilinishiga qonun hujjatlarida belgilangan hollar va tartibdagina yo\u2018l qo\u2018yiladi, bunda mulkdorga olib qo\u2018yilgan mol-mulkka teng qimmatli mol-mulk mulk huquqi asosida beriladi va uning ko\u2018rgan boshqa zararlari to\u2018lanadi yoki mulk huquqi bekor qilinishi bilan yetkazilgan zarar to\u2018la hajmda to\u2018lanadi.<\/p>\n

          Olib qo\u2018yilayotgan yer uchastkasidagi uylarning, boshqa imoratlarning, inshootlarning yoki ekinlarning, shuningdek yer uchastkasiga bo\u2018lgan huquqning bozor qiymatini aniqlash belgilangan tartibda baholovchi tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi. Bunda xususiy mulk huquqi bekor qilinganda olib qo\u2018yilayotgan mol-mulkning va yer uchastkasiga bo\u2018lgan huquqning bozor qiymati bevosita ushbu mol-mulkni olib qo\u2018yishdan oldingi holatga ko\u2018ra yoki kelgusida olib qo\u2018yilishi haqidagi xabar mol-mulkning va yer uchastkasiga bo\u2018lgan huquqning bozor qiymatiga ta\u2019sir qilgan paytdagi holatga ko\u2018ra baholovchi tashkilot tomonidan aniqlanadi.<\/p>\n

          Olib qo\u2018yilayotgan yer uchastkasidagi uyni, boshqa imoratlarni, inshootlarni yoki ekinlarni buzib tashlashga zararlarning o\u2018rni bozor qiymati bo\u2018yicha oldindan va to\u2018liq qoplanguniga qadar yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/p>\n

          Mulk huquqining bekor qilinishiga olib keladigan qarorga mulkdor rozi bo\u2018lmagan taqdirda, bu qaror nizo sud tomonidan hal qilingunicha amalga oshirilishi mumkin emas. Nizoni ko\u2018rib chiqish vaqtida mulkdorga yetkazilgan zararni to\u2018lash bilan bog\u2018liq barcha masalalar ham hal qilinadi.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Biroq, amaliyot shuni ko’rsatadiki, Uy-joy kodeksining ushbu normalari kuzatilmaydi. Majburiy ko’chirish va buzish paytida odamlar o’rtacha daromaddan pastroq yashaydigan hududlarga tushadi. Ularning mulkiy huquqlarini himoya qilish uchun advokat yollash uchun yetarli moliyaviy resurslari yo\u2018q, davlat va mahalliy amaldorlar orasida o\u2018z manfaatlarini himoya qila oladigan \u201chokimiyatdagi tanishlari\u201d yo\u2018q.<\/p>\n

          Shaharsozlik kodeksining 37 va 38-moddalari talablari bajarilmagan, obodonlashtirish loyihalari Bosh rejaga asoslanmagan. Bosh reja bo’lmasa, qurilishni boshlash mumkin emas. Fuqarolik protsessual kodeksining 34-moddasida aniq ko’rsatilgan: \u201cAholi punktlari hududida Bosh rejasi yoki boshqa zarur shaharsozlik hujjatlarisiz biron-bir ob\u2019ektni loyihalashtirish va qurishni taqiqlaydi\u201d. Davlat va jamoat ehtiyojlari uchun yer uchastkalarini olib qo\u2018yish munosabati bilan fuqarolar va yuridik shaxslarga yetkazilgan zararni qoplash tartibi to\u2018g\u2018risidagi nizomning 3-bandida \u201cYer uchastkasini olib qo\u2018yish va uylar, ishlab chiqarish imoratlari va boshqa imoratlar, inshootlarni buzish va dov-daraxtlarni ko\u2018chirib tashlash (keyingi o\u2018rinlarda obyektlar deb ataladi) to\u2018g\u2018risidagi qaror bosh rejalarga, shuningdek shaharlar va posyolkalarning turar joy tumanlari va mikrotumanlarini mufassal rejalashtirish va imorat qurish loyihalariga muvofiq qabul qilinadi.<\/p>\n

          Olib qo\u2018yilayotgan yer uchastkalarida uylar, ishlab chiqarish imoratlari va boshqa imoratlar, inshootlarning asossiz buzilishiga va dov-daraxtlarning ko\u2018chirib tashlanishiga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi\u201d. Hokimliklar va qurilish firmalari buzib tashlash uchun yangi uy-joy berishda tobora ko’proq bir-xil qiymatli tamoyilini ekvivalentlik tamoyiliga almashtirmoqdalar: ular uy egasi bilan birga yashaydigan oila a’zolari sonidan qat’i nazar, teng hajmdagi uy-joylarni taklif qilishmoqd.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Hisobot mualliflari yaqinda joriy qilingan yer uchastkalarini olib qo\u2018yish normalarini ham keltirib o\u2018tadi.<\/p>\n

           <\/p>\n

          2020-yil 1-yanvardan boshlab O\u2018zbekiston Respublikasida \u201cJismoniy va yuridik shaxslarning mulkiy huquqlari kafolatlarini ta\u02bcminlash hamda yer uchastkalarini olib qo\u02bbyish hamda olib qo\u02bbyilganligi munosabati bilan kompensatsiya to\u02bblash tartibini takomillashtirishga doir qo\u02bbshimcha chora-tadbirlar to\u02bbg\u02bbrisida\u201dgi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 16-noyabrda qabul qilingan 911-son yangi qarori kuchga kirgan. 2021-yil 21-sentabrda unga o\u2018zgartirishlar kiritilgan. Ushbu VMQ 2006 yildagi 97-sonli VMQni bekor qiladi, yer uchastkalari va ularda joylashgan binolarni olib qo’yishning qo’shimcha sabablarini kiritadi («davlat ehtiyojlari» va «hududning arxitektura qiyofasini rivojlantirish va yaxshilashga qaratilgan investitsiya loyihalari»).<\/p>\n

           <\/p>\n

          Yangi VMQ yer uchastkalarini olib qo’yish, binolarni buzish va mulkdorlarga kompensatsiya to’lashning yangi tartibini joriy qiladi. Endilikda olib qo\u2018yish tashabbuskorlari hokimliklar, xalq deputatlari kengashlari va boshqa davlat tuzilmalarida barcha tasdiqlovlardan so\u2018ng o\u2018z loyihalarini mulkdorlar bilan dastlabki muhokamadan o\u2018tkazishi va ularning notarial tasdiqlangan dastlabki roziligini olishi kerak. Yangi VMQda hokimliklarning yer uchastkalarini olib qo\u2018yish to\u2018g\u2018risidagi qarorlarini ularning veb-saytlari va ommaviy axborot vositalarida e\u2019lon qilish ham nazarda tutilgan.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Yangi VMQ buzilayotgan uylar egalarining ahvolini yomonlashtirdi. Misol uchun, eski VMQda oldingi uy-joydan kam bo’lmagan va ijtimoiy normani hisobga olgan holda (har bir ro’yxatga olingan shaxs uchun 16 kvadrat metr, nogironlik uchun 23 kvadrat metr) boshqa kvartira shaklida kompensatsiya to’lash nazarda tutilgan edi. Ushbu norma ko’plab oilalar uchun buzish va ko’chirishni jozibador qildi. Yangi VMQ ijtimoiy norma haqidagi qoidani bekor qildi. Endi kompensatsiya yashsah maydoni bo’yicha beriladi.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Shuningdek, 911-sonli VMQ majburiy olib qo’yish imkoniyatini ham kiritadi. Ushbu VMQning «Yer uchastkalarini olib qo’yish va olib qo’yilgan uchastkada joylashgan ko’chmas mulk egalariga kompensatsiya berish tartibi to’g’risidagi Nizom» ning 47-bandiga binoan, «ko\u2018chmas mulk obyektlari mulkdorlarining 75 foizidan yozma rozilik olinganda), biroq qolgan mulkdorlarning roziligini olish imkoni bo\u2018lmaganda tashabbuskor ularning ko\u2018chmas mulk obyektlari bo\u2018yicha beriladigan kompensatsiya miqdori, turlari va muddatini belgilash to\u2018g\u2018risidagi da\u2019vo bilan sudga murojaat qilishga haqli\u201d<\/p>\n

           <\/p>\n

          Ushbu qoida amaldagi qonun hujjatlarining 7-10- paragraflarida ko’rsatilgan bandlarni buzadi, chunki ularda «majburiy sotib olish » va «majburiy ko’chirish» tushunchalari umuman mavjud emas.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Ombudsman F.Eshmatovaning mazkur qoidaning Konstitutsiyaga muvofiqligi to\u2018g\u2018risidagi so\u2018roviga javoban 2021-yil 2-iyulda O\u2018zbekiston Konstitutsiyaviy sudi qaror chiqardi va VMQning 47-bandida qo’llanilgan \u201cmajburiy sotib olish to\u2018g\u2018risida da\u2019vo bilan sudga murojaat qilish\u201d tushunchasi O’zbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilanmaganligi e\u2019tirof etildi. \u201cTashabbuskor sudga bunday da\u2019vo bilan emas, balki mulkdorga kompensatsiya miqdori, turlari va to\u2018lash muddatini sudda aniqlash to\u2018g\u2018risidagi mumkin bo\u2018lgan iltimos bilan murojaat qilishga haqli\u201d, \u2014 ta\u2019kidlaydi O\u2018zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi.\u00a0 Shu bilan birga, O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi mulkdorning uning mol-mulkini olib qo’yishga roziligiga erishilmagan taqdirda, kompensatsiya miqdori, turlari va shartlari FKning 197-moddasi asosida belgilanadi, deb hisoblaydi va bu Konstitutsiyaning 53-moddasiga zid kelmaydi.<\/p>\n

           <\/p>\n

          \u201cFuqarolik kodeksining turli qoidalariga ko\u2018ra, mulkdorning mol-mulki qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibda, shuningdek, milliylashtirish, rekvizitsiya va musodara qilish yo\u2018li bilan faqat mulkdorning majburiyatlari bo\u2018yicha jarima sifatida olib qo\u2018yilishi mumkin. Agar shaxs qonunga ko\u2018ra o\u2018ziga tegishli bo\u2018lmagan mol-mulkka ega bo\u2018lsa, bunday mulkka bo\u2018lgan mulk huquqi sud tomonidan bekor qilinadi va olib qo\u2018yilgan mol-mulkning qiymati qoplanadi\u201d, \u2014 deya ta\u2019kidlaydi huquq himoyachilari.<\/p>\n

           <\/p>\n

          2018 yildan 2021 yilgacha majburiy ko’chirish voqealari<\/h3>\n

          Hisobotning ushbu qismida mualliflar majburiy ko’chirishning haqiqiy holatlarini keltiradilar va bu ro’yxat to’liq emasligini ko’rsatadilar.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Fojiali holatlar:<\/h4>\n

           <\/p>\n

            \n
          1. M. va uning oila a\u2019zolari (qurulish firmasi \u201cBB-STROY\u201d MChJ, Toshkent). Birinchi va ikkinchi instantsiya sudlari qurulish firmasi tanlagan binolarga majburan ko’chirishni tasdiqladi. Uning ishi Oliy sudda ko\u2018rib chiqilayotganiga qaramay, sud ijrochilari uni o\u2018ta qo\u2018pol tarzda chiqarib yuborishga kelishdi: eshik va derazalarni sindirishdi, radiatorlarni uzishdi va ularni qurulish firmasi tomonidan tanlangan kvartiraga olib borish uchun narsalarni uydan chiqara boshladilar. Hech qanday tavsif tuzilmagan. Bu 2021 yil mart oyida sovuq havoda sodir bo\u2019ldi. M.M.dan chiqarib yuborilganidan bir hafta o’tgach, uning surunkali kasalliklari keskin rivojlanib ketdi va u tez yordam klinikasida vafot etdi.<\/li>\n
          2. R., Samarqand (qurulish firmasi \u201cSilk Voyage\u201d MChJ). Ko\u2018chiriyotgan firma tijorat maqsadida 4 ta ko\u2018p xonadonli turar joy (59 ta xonadon)ni buzishni rejalashtirgan. Umumiy mulkni buzish odamlar hali ham binoda yashayotgan paytda boshlangan. Qarshilik ko\u2018rsatgan ba\u2019zi uy egalari \u201chaqorat qilganliklari\u201d uchun ta\u2019qib qilinib, ma\u2019muriy va hatto jinoiy jazoga tortildilar.<\/li>\n
          3. Oliy sud opa-singillar D.R. va ularning to\u2018rt nafar voyaga etmagan farzandlarini ko\u2018chirish to\u2018g\u2018risida qaror qabul qildi. Ko\u2018chirish vaqtida D.R yonayotgan sochiqni uloqtirib, atrofiga va ustiga yoqilg\u2018i to\u2018kib, jarayonga qarshilik ko\u2018rsatgan. U hibsga olindi va besh oy hibsda saqlangan. Sud uni ikki yillik harakat erkinligini cheklash jazosiga hukm qildi.<\/li>\n
          4. Tayloqlik 33 yoshli erkak uyini buzish uchun kelgan amaldorlar oldida o\u2018zini yoqib yubordi. Keyinroq erkak kasalxonada vafot etgan. Yong\u2018inni to\u2018xtatishga uringan onasi tanasining 40% kuyishi bilan kasalxonaga yotqizilgan.<\/li>\n
          5. Viktor Aristov, Farg\u2018ona, Gidroliz shaharchasi. Ko’chirish stressi tufayli vafot etdi.<\/li>\n
          6. Sud ijrochilari garovda turgan uyni musodara qilish uchun kelishdi. 31 yoshli uy egasi bu tashrif chog’ida o’zini yoqib yuborgan va keyinroq kasalxonada vafot etgan.<\/li>\n
          7. Qoraqalpog\u2018iston. 2017-yilning sentabr oyida sud ijrochilari binoni buldozer bilan buzish uchun kelganida 29 yoshli o\u2018qituvchi o\u2018zini yoqib yubormoqchi bo\u2018lgan va tomdan sakragan. U kasalxonaga yotqizilgan.<\/li>\n
          8. Ikki farzandning 35 yoshli onasi oilani chiqarib yuborish uchun kelgan sud ijrochilari ko\u2018z o\u2018ngida o\u2018zini yoqib yubordi. U kasalxonada vafot etdi. Musodara qilingan mol-mulk qonun hujjatlariga muvofiq xarid qilingan, lekin ro\u2018yxatga olinmagan (taxminan ba\u2019zi texnik xatolar tufayli).<\/li>\n
          9. Ayol munitsipalitetga kelib, bir kun avval uning uyi sud qarori bilan buzib tashlanganligi sababli o\u2018zini yoqib yuborish bilan tahdid qilgan. Uy tegishli hujjatlarsiz qurilgan.<\/li>\n
          10. Ayol prokuratura binosi oldida o\u2018ziga benzin sepib, o\u2018zini yoqib yubormoqchi bo\u2018lgan, chunki rasmiylar uning uyini buzish haqidagi iltimosini qabul qilmagan.<\/li>\n<\/ol>\n

             <\/p>\n

            Tijorat ehtiyojlari foydasiga davlat idoralari tomonidan ommaviy ko’chirish holatlari<\/h4>\n

             <\/p>\n

              \n
            1. Toshkentdan uncha uzoq bo\u02bblmagan Chimyon qishlog\u02bbi. 2020 yil boshida qishloq aholisi ko’chirilishi haqida xabar berilgan. Turar-joy panjaralari va devorlari buldozerlar orqali buzib tashlangan va agar qarshilik ko’rsatilsa, uylarini tortib olamiz, deb tahdid qilingan. Uy egalarida egalik huquqini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud. Prokuratura iyun-iyul oylarida 20-30 yil avval davlat amaldorlarining qalbaki imzolari asosida tuzilganligini aytib, 24 xonadonning mulk dalolatnomalarini haqiqiy emas deb topish yuzasidan da\u02bcvo arizalari kiritgan. Biroq, bu bayonot tasdiqlanmagan.<\/li>\n
            2. Toshkent shahrining Sebzor tumanida 29-sentabrdan 30-sentabrga o\u2018tar kechasi Bosh vazir Abdulla Aripov, hokim, ichki ishlar va boshqa mutasaddilar ishtirokida 79 ta xonadon buzildi (2018-yil). Yer turar-joy binolaridan ozod qilinib, Hindiston va Tojikiston elchixonalari qurilishiga berilishi kerak edi. Aholining ta’kidlashicha, hech qanday rasmiy ogohlantirish xabarlari bo’lmagan. Ularning ko\u2019chib chiqishlari uchun shanba kuni bir necha soat ajratilgan xalos. Buldozerlar buzishni odamlar va ularning buyumlari hali ham uylar ichida bo’lgan paytda boshlagan. Faqat 2020 yil boshida odamlar yangi doimiy yashash joyiga — 12 qavatli turar-joy binosiga ko’chib o’tishni boshladilar. Shuni aytish joizki, odamlar bir kechada ko\u2018chirilgan joyda shu kungacha qurilish ishlari olib borilgani yo\u2018q.<\/li>\n
            3. Anhor qirg\u2018og\u2018idagi 78-sonli turar-joy binosi. Toshkent munitsipaliteti hali ham oilalar yashayotgan xonadonlarni buzishni boshladi. Ba’zi odamlar kelajakda uy-joy olish uchun «kafolat xati» bilan uylarini tark etishdi. Sud majlislari bo’lmadi. Bu joy ham bo’sh, hech narsa qurilmagan.<\/li>\n
            4. Farg\u2018ona. 2019-yil 2-yanvar kuni Gidroliz qishlog\u2018ida 120 xonadonli xususiy va qonuniy mulk bo\u2018lgan o\u2018nta uydan iborat aholi turar-joylari buzib tashlanishi (go\u2018yoki chet el sarmoyasi hisobiga mehmonxona qurish uchun) e\u2019lon qilindi. 8 yanvar kuni rasmiylar kelib, odamlarni bosqichma-bosqich va majburan ko’chirishni boshladilar. Xech qanday pul kompensatsiyasi, maslahatlashuvlar va sud qarorlari qabul qilinmadi. Shahar hokimining tegishli farmoyishini, uning haqiqiy emasligini sud orqali e\u2019tiroz bildirish uchun, aholi o\u2019z qo\u2018liga ololmadi. Kechqurun politsiya va milliy xavfsizlik xodimlari tashrif buyurib, kuchli ruhiy bosim o\u2018tkazib, odamlardan ko\u2018chishni talab qilishgan. Hokim o\u2018rinbosari odamlarni haqoratlab, baqirgan.<\/li>\n
            5. Aholi shahar markazidan infratuzilma mavjud bo\u2018lmagan shahar atrofiga, shahar hokimligi tanlagan ma\u2019lum bir joyga ko\u2018chirildi. 2020-yil yanvar oyida bo\u02bbsh turgan joyda mehmonxona qurilishi haqidagi ma\u02bclumotlar rad etildi. Bu joy hali ham bo’m-bo’sh va turar-joy maydonlarini qurish uchun yangi investorni kutmoqda.<\/li>\n
            6. 2019-yilning 26-iyulida uylari buzib tashlangan minglab namoyishchilar o\u2018zlariga uy-joy berishni talab qilib, asosiy yo\u2018lni to\u2018sib qo\u2018yishdi. 400 oilaning uyi vayron bo\u02bblgan va ular bir necha oy davomida vaqtinchalik chodirlarda yashagan. Hukumat namoyishlar oldidan va\u2019da qilingan tovon pulining atigi 8-50 foizini to\u2018lagan. Bosh vazir u erga keldi va hukumat ikki hafta ichida tovon pulini to\u2018liq to\u2018lashini va\u2019da qildi.<\/li>\n
            7. Sud munitsipalitet va \u201cAlpha Grand Buildings\u201d mas\u2019uliyati cheklangan jamiyatining bayonotidan so\u2018ng oltita oilani olti uydan chiqarib yubordi. Ikkinchi instansiya sudi qarorni o\u2018z kuchida qoldirdi.<\/li>\n
            8. 2020-yil 14-fevralda odamlar dalada noqonuniy qurilgan deb taxmin qilingan mulklarini ko\u2018chirish va buzishga qarshilik ko\u2018rsatish uchun politsiya bilan to\u2018qnash kelishdi. Politsiya odamlarga, hatto qariyalarga ham kuch ishlatgan.<\/li>\n<\/ol>\n

               <\/p>\n

              Sud qarori bilan ko’chirish holatlari<\/h4>\n
                \n
              1. Samarqand: V.T.lar oilasi, to’rt nafar voyaga etmagan bolalari bilan. Ko\u2018chiruvchi tashkilot — bu yo\u2018lni kengaytirishga qaror qilgan munitsipalitet. Hokimiyat to\u2018lovlarni amalga oshirib, o\u2018zi bilan kelishuvga ega bo\u2018lgan uy egalarining uylarini buzishni boshladi. Buzib tashlash ishlari to\u2018xtatilib, V.T. shartnomasiz va munitsipalitet xodimlari tomonidan shikastlangan mol-mulki bilan qoldirilgan. Keyinchalik, munitsipalitet oilani oz miqdorda tovon evaziga majburan ko’chirish to’g’risida da’vo arizasi bilan murojaat qildi. Sud munitsipalitet foydasiga qaror chiqardi. Ish ikkinchi instansiyada ko\u2018rib chiqilgunga qadar tomonlar kelishuvga erishgan, chunki V.T. «Davom etish uchun juda charchagan.»<\/li>\n
              2. M., 85 yoshli ayol. Qurulish firmasi «VV-Stroy» MChJ uni ko’chirish to’g’risida da’vo arizasi bilan murojaat qilganida, u sudning birinchi va ikkinchi instansiyalarida g’alaba qozondi. Ammo Oliy sud birinchi va ikkinchi instantsiya qarorlarini bekor qilib, uni o\u2018zi xohlagancha tovon to\u2018lab, majburan chiqarib yuborishni buyurdi. Uy egasi yo\u2018qligida sud ijrochilari uy hududiga bostirib kirib, Z.M.ning ashyolarini olib ketishgan, uy bekasi esa uydan chiqarib yuborish haqida hech qanday xabar olmagan.<\/li>\n
              3. X. (ular \u201cVV-Stroy\u201d MChJ talabiga ko\u2018ra chiqarib yuborilmoqda). Bugungi kunga qadar ikkita sud ko’chiruvchi tomonning fuqaroni majburan ko’chirish to’g’risidagi da’vosini rad etdi. Oliy sud mol-mulk qiymatini aniqlash va ishni qayta ko\u2018rib chiqish uchun birinchi instantsiya sudiga yubordi. O\u2018tgan yilning kuzida fuqarolik ishlari bo\u2018yicha Toshkent shahar sudining qarori bilan M.X.ni chiqarib yuboruvchi tomonidan tanlangan kvartiraga ko\u2019chirish bo\u2019yicha qaror chiqardi. Hozirda ish Oliy sudda ko\u2018rib chiqilmoqda.<\/li>\n
              4. M. va uning oilasi («Golden House» MChJ talabiga binoan ko’chirilmoqda). Faqat ikkita sud majlisi bo’lib o’tdi, natijada sudya oilani ko’chirish to’g’risida qaror chiqardi. Birinchi sud kunida D.M. da\u02bcvo bilan bevosita yig\u02bbilishda tanishtirilgani va huquqiy himoyaga ega bo\u02bblmagani uchun o\u02bbz pozitsiyasi bilan chiqmadi. Ikkinchi (yakuniy) yig\u02bbilishda u ishtirok eta olmadi, chunki butun oilasi va o’zi Covid-19 bilan kasal bo’lib qoldi. D.M. sud majlisi kotibiga tibbiy ma’lumotnomalarni taqdim etgan. Shunga qaramay, jarayon sodir bo’ldi, oila chiqarib yuborilmadi. Mazkur ish ikkinchi instansiyada ko\u2018rib chiqilmoqda, Apellyatsiya komissiyasi D.M.ning ishonchli shaxs tomonidan unga vakillik qilish to\u2019g\u2019risidagi talabini qoniqtirmagan.<\/li>\n
              5. A. va uning oilasi («Training Project» MChJ talabiga binoan uydan chiqarib yuborilgan). 2020-yil sentabr oyida uning ishi Oliy sudda ko\u2018rib chiqilayotgan vaqtda sud ijrochilari O.A.ning oilasini chiqarib yuborish uchun kelgan. Xavfsizlik xizmatlarining katta kuchlari bilan birgalikda ular eshiklarni buzib, narsalarni olib chiqishni boshladilar. Qo\u2018shnilarning noroziligi va tuman hokimining aralashuvigina ko\u2018chirishni to\u2018xtata oldi. Ombudsman va Adlya varirligining aralashuvi tufayli ko’chirish kechiktirildi va Oliy sud ishni birinchi instantsiya sudiga qaytardi. Biroq joriy yilda ikki instantsiya sudlari O.A.ning oilasini qurulish firmasi tomonidan tanlangan uyga ko\u2018chirish to\u2018g\u2018risidagi qarorni o\u2018z kuchida qoldirdi. Qaror o\u2018z kuchida qolsa, oila poytaxt markazidan chekkaroq hududga, qo\u2018shimcha pul kompensatsiyasi bilan kichikroq uyga ko\u2018chib o\u2018tishi kerak bo\u2018ladi. Hozirda uy egasi ishni yana Oliy sudga topshirishga urinmoqda. Sud jarayoni 3 yildan beri davom etmoqda.<\/li>\n
              6. Nukus tumanlararo sudining 2016 yil 17 iyundagi hal qiluv qarori bilan J.A. oilasi boshqa uy-joy berilmasdan, shaxsiy uyi buzib tashlanishi kerakligi sababli majburan chiqarib yuborilgan. 2016 yil 2 avgustda Qoraqalpog\u2018iston Respublikasi Oliy sudi J.A.ning apellyatsiya arizasini qanoatlantirmadi, natijada J.A.ning oilasi olti yil davomida chidab bo’lmas g’ayriinsoniy sharoitlarda yashamoqda. Bu vaqt davomida J.A. xususiy mulk huquqini himoya qilishga urinib, turli davlat organlariga qayta-qayta murojaat qilgan. Ammo u har doim rasmiylardan oilasini majburan ko’chirish qonuniy ekanligi haqida javob oldi.<\/li>\n<\/ol>\n

                 <\/p>\n

                Nogiron shaxslar uy-joy huquqini buzilishi<\/h3>\n

                 <\/p>\n

                Mazkur blokda ma\u2019ruza mualliflari O\u2018zbekiston Uy-joy kodeksi normalariga ishora qilib, nogironligi bo\u2018lgan shaxslar kamida 23 m2 maydoni bo\u2018lgan uy-joyga ega bo\u2018lish huquqiga ega bo\u2018lishi, shuningdek, O\u2018zbekiston Respublikasi Uy-joy kodeksining 22-moddasiga asosan O\u2018zbekistonning \u201cNogironligi bo\u2018lgan shaxslarning huquqlari to\u2018g\u2018risida\u201dgi qonuniga asosan, ular ijtimoiy uy-joy olish huquqiga ega ekanligini ta\u2019kidlab, Qoraqalpog\u2018iston poytaxti Nukus shahridan ikkita hikoya keltiradilar.<\/p>\n

                  \n
                1. Nogiron ayol G.N. 18 m2 xonadonda keksa onasi va ukasi bilan yashaydi. Shu sababli, 2017 yildan beri G.N. unga ijtimoiy uy-joy berishni so’rab, shahar hokimiyatiga bir necha bor murojaat qilgan. Biroq, uning qonunda belgilangan tartibda ijtimoiy uy-joy olishga bo’lgan barcha urinishlari kutilgan natijani bermadi.<\/li>\n
                2. Nogiron G.I. voyaga yetmagan qizi bilan amakivachchasining kvartirasida yashaydi. «Nogironlar huquqlari to’g’risida» gi qonunning 22-moddasiga muvofiq, G.I. ijtimoiy uy-joy olish huquqiga ega. Uzoq vaqt davomida u muhtojlar uchun yotoqxonadan xona ajratishni so’rab hukumatga qayta-qayta murojaat qilgan. Hech qanday foyda yo’q.<\/li>\n<\/ol>\n

                   <\/p>\n

                  Sardoba suv omborining emirilishi natijasida jabrlanganlarning uy-joy huquqlarining buzilishi (1.05.2020).<\/h3>\n

                   <\/p>\n

                  2020-yil 1-may kuni Sardoba suv omborining to\u2018g\u2018oni buzilib, natijada Sirdaryo daryosining quyi oqimida joylashgan aholi punktlari va qishloqlarini suv bosdi. Sardoba, Oqoltin va Mirzaobod viloyatlaridagi 22 aholi punktida katta hajmdagi suv toshqinlari uy-joylarni shikastlagan va vayron qilgan, 60 450 kishining hayotini izdan chiqargan, 2570 ta uy vayron bo’lgan.<\/p>\n

                  Zarar ko\u2018rgan uchta hudud aholisi o\u2018rtasida uy-joy taqsimoti buzilgan, natijada 147 ta uy-joy bunday huquqi bo\u2018lmagan fuqarolarga asossiz ravishda berilgan. Shu bilan birga, qonuniy ravishda uy-joy olish huquqiga ega bo\u2018lgan 99 nafar fuqaro uni davlatdan olmagan.<\/p>\n

                  Ba’zi hollarda kompensatsiya zararga nomutanosib bo’lgan.<\/p>\n

                    \n
                  1. Sardoba tumani hokimi \u201cDo\u02bbstlik\u201d mahalla fuqarolar yig\u02bbinida yashovchi aholiga ushbu hududda zavod qurish maqsadida, xo\u02bbjaligi (chorvachilik va tomorqasi) bo\u02bblgan aholini ko\u02bbp qavatli uylarga ko\u02bbchirib, ularning saqlanib qolgan uylarini buzishini aytdi.<\/li>\n
                  2. Besh farzandning onasi I.M.O. umumiy maydoni 1400 kv.m bo\u2018lgan uyidan ayrilgan va 3 xonali 45 kv.m.dan iborat kvartira olgan.<\/li>\n
                  3. Sh.X. o\u2019zining davlat kadastrida ro\u2018yxatga olingan 132 kv.m. uyi o\u2018rniga 45 kv.m.dan iborat kvartira olgan.<\/li>\n
                  4. B.N. 113 kv.m. davlat kadastrida ro’yxatga olingan turar-joy maydoni o’rniga faqat ta’mirlash uchun pul olgan.<\/li>\n
                  5. Shunga o’xshash 17 ta holat ko’pchilikka ma’lum bo’lib, jabrlangan fuqarolarga yashash maydoni yetarli bo’lmagan yoki umuman bo’lmagan uylar berilgan.<\/li>\n<\/ol>\n

                     <\/p>\n

                     <\/p>\n

                     <\/p>\n

                     <\/p>\n

                    Tavsiyalar<\/h2>\n

                    To’rtinchi va yakuniy qismda ma’ruza mualliflari fuqarolarning tegishli uy-joyga bo’lgan huquqlari buzilishining oldini olish bo’yicha o’z tavsiyalarini taqdim etadilar. Ular quyidagilarni tavsiya qiladilar:<\/p>\n

                     <\/p>\n

                      \n
                    1. Uy-joy mulkdorlari va ularning oila a’zolarining huquqlarini himoya qilish va qonunlar asosida yerni tortib olish va binolarni buzish ehtimolini istisno qilish. VMQ #911 \u00a747 bekor qilish.<\/li>\n
                    2. Uy-joy kodeksining 27-moddasi (1-qismi) quyidagi mazmundagi tahrirda bayon etilsin: \u201cFuqarolarning mulki bo\u2018lgan turar-joy binolari (kvartiralari) buzilgan taqdirda, mulkdorlar o\u2018z xohishiga ko\u2018ra va taraflarning kelishuviga ko\u2018ra buzib tashlangan ma’lum bir turar-joy maydoni uchun, shuningdek ushbu uylarda (kvartiralarda) doimiy yashovchi oila a’zolari, ijarachilar sonini hisobga olgan holda, ijtimoiy standartlarga mos keladigan ekvivalent turar-joy mulki bilan ta’minlanadi\u201d.<\/li>\n
                    3. Aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari, shu jumladan bolali yolg\u2018iz ayollar, kam ta\u2019minlangan oilalar uchun davlat tomonidan tayinlangan fuqarolik advokati bepul yuridik yordam ko\u2018rsatishi to\u2018g\u2018risida, shu jumladan, yer uchastkalarini olib qo’yilishi tufayli uy-joylarni buzish bilan bog\u2018liq ishlar to\u2018g\u2018risida qonun qabul qilinsin.<\/li>\n
                    4. Yer uchastkasining olib qo’yilishi munosabati bilan turar-joy binolarini buzish binolar egasining roziligisiz amalga oshiriladigan tartibni istisno qilish.<\/li>\n
                    5. Yangi bog\u2018cha va maktablar qurish uchun byudjetdan ajratiladigan mablag\u2018larni ko\u2018paytirish hisobiga maktabgacha va maktab ta\u2019lim muassasalarini tijorat maqsadlarida buzishni bartaraf etish, bolalarning ta\u2019lim muassasalariga kirishini yaxshilashni ta\u2019minlash.<\/li>\n
                    6. Mahalliy hokimiyat organlariga o’z veb-saytida Bosh rejaga havola bilan buzish to’g’risidagi qarorlarni joylashtirish majburiyatini yuklash.<\/li>\n
                    7. Statistika organlariga yer uchastkalarining davlat tomonidan olib qo\u2018yilishi munosabati bilan uy-joylarning buzilishi to\u2018g\u2018risidagi ma\u2019lumotlarni e\u2019lon qilish majburiyatini yuklasin.<\/li>\n
                    8. Sudyalarni aholi tomonidan saylash va fuqarolar-saylovchilarning adolatli sud muhokamasiga bo\u2018lgan huquqlarini buzuvchi qarorlar qabul qilingan taqdirda ularni chaqirib olish imkoniyatini xalqaro standartlarga muvofiq ravishda ta\u2019minlash orqali sud hokimiyati mustaqilligini ta\u2019minlash.<\/li>\n<\/ol>\n

                       <\/p>\n

                      Inson huquqlari himoyachilari hisoboti BMT Inson huquqlari bo’yicha Oliy komissari boshqarmasi ko\u2019magi bilan\u00a0 tayyorlangan bo\u2019lib, \u00a0IIMHQ qo\u02bbmitasi va O\u02bbzbekiston Respublikasi delegatsiyasi o\u02bbrtasidagi muloqotga ko\u02bbmaklashish hamda O\u02bbzbekiston tomonidan IIMHQ konventsiyasi doirasida o\u02bbz majburiyatlarini bajarishi boyicha IIMHQ qo\u02bbmitasining yakuniy tavsiyalariga qay tarzda rioya etilayotgani haqida ma\u2019lumot berish maqsadida tayyorlangan.<\/em><\/p>\n

                       <\/p>\n

                      Hujjatni tayorlashda tegishli uy-joy huquqi bo\u02bbyicha Markaziy Osiyo tarmog\u02bbi eksperti, \u201cToshkent SNOS\u201d faollar guruhi rahbari Farida Sharifulina (Toshkent), \u201cDemokratiya va huquq instituti\u201d (O\u02bbzbekiston) nodavlat notijorat tashkiloti rahbari Sayora Xodjaeva, jamoat huquqi va xavfsizlik bo\u02bbyicha advokat Diyora Rafieva (Samarqand), jurnalist, fuqarolik faoli Anastasiya Gladilova (Toshkent), inson huquqlari bo\u02bbyicha advokat Dilfuza Kurolova (Toshkent), \u201cOkbaskur\u201d NNT rahbari Murat Ubbiniyazov (O\u2018zbekiston, Qoraqalpog\u2018iston Respublikasi) ishtirok etdilar.<\/em><\/p>\n

                       <\/p>\n

                      Ingliz tilidagi hisobotning to\u02bbliq matni bilan quyida tanishishingiz mumkin: Uzb_coalition_report_to_CESCR_on_the_Right_to_Adequate_Housing<\/a><\/em><\/p>\n

                       <\/p>\n

                       <\/p>\n

                       <\/p>\n

                       <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                      Huquq himoyachilari O\u2018zbekiston tomonidan Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to\u2018g\u2018risidagi xalqaro paktning (IIMHXP) 4, 11 va 15-moddalari 2-qismi ijrosi yuzasidan…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":636,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64,44],"tags":[],"class_list":["post-994","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-accessible_uz","category-zakon_uz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/994","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=994"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/994\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":995,"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/994\/revisions\/995"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/636"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=994"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=994"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/housing-uz.info\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=994"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}